Зылиқа Жантасова

Шығармашылығы


Жанардан сырғыған күміс тамшы


       Шығармаларында кейіпкер тағдырын шебер суреттей отырып, жазушы адам өмірінің маңыздылығын алға тартады. Адамның күрделі ішкі табиғатын, дүниетанымын, өмірге деген өз көзқарасын көркем әңгімелейді.
       Автор адам жанының алуан түрлі сырын ашуға ұмтылады.
       Зылиха әңгімелері сағынышқа толы. Әңгімелерін оқи отырып, кейіпкерлерінің сезіміне, көңіл-күйіне барлау жасайсыз. Кейіпкерінің сезімге толық нәзік көңіл- күйін, кейде жазушының қиялынан туған таным айшығын да байқайсыз.
       Жазушының сезімге құрылған әңгімелері оқырманды бірде ойға жетелесе, бірде қиялға алып кетеді.
       Зылиха әңгімелері өмірдің оқырманмен сырласып, мұндасып жатады. Олар тағдыр тауқыметін көп көрген, бірақ тағдырының тәлкегіне мойынсұнбайтын қасиеттерімен ерекшеленеді. «Мейірім» атты әңгімесіндегі кішкентай Сағыныштың өзі жастайынан анасынан айырылып, тағдырының қиын кезеңдерін басынан кешсе де, оның өмірге деген үлкен үміті өшпейді. Бала көңілімен құдайға хат жазып, анасының сауығып кетуін тілеген Сағыныштың әңгіме бойындағы іс-әрекеті шынайы, көңіл-күйі мен ішкі толқыныстары әсерлі берілген.
       Суретші Гүлжанат өмірінің бар мән мағынасын бейнелеу өнерімен байланысты. Көңілінің күңгірт көріністері оның салған суреттерінің бояуларынан, таңдаған түстерінен де , байқалып жатады. Оның суреттері мұңлы, қара бояуы қоюлау. Автор «жарқыраған ашық суреттер мұның табиғатымен үйлеспей, бояулар күреңітіп тұратын» деп баяндайды. Өміріне жарық сәуле түсіргісі келген Гүлжанат «Тіршілік», «Баспана» атты суреттер салады. Бұл екі сурет мағыналық жағынан өзара ұқсас әрі Гүлжанат тағдырының куәгеріндей, кейіпкердің өткен күндерінің елесіндей. Ал «Сағым арман» атты әңгімедегі Сағи болса, үйдің қабырғасына арманға айналған сәби бейнесін салып, оны «Балпанақ» деп атайды. Өзінің көңілін өзі жұбатқандай болып сағым армандарға бой алдырады.
       Зылиха өмір шындықтарының шынайы көркем бейнесін жасай алған. Әрқилы тағдырларды әңгімесіне өзек еткен ол бүгінгі күннің негізгі мәселелерін көтереді.
       Жазушы әңгімелерінде авторлық идея үнемі адами мораль, имани іс-әрекетгерге бастайды. Адамдарды ізгілікке үйретіп, күйкі тіршіліктен гөрі рухани үндесуге шақырады. Сондай-ақ, Зылиха әңгімелері адам өмірінің құндылықтары туралы ойларға жетелейді. Шығармалары қарапайымдылық пен қатігездіктің бітпес күресінің көркем суретті іспетті әсерде қалдырады.
       «Ол әлі іздеп жүр» әңгімесіндегі жарық дүние бұйырмаған баласын іздеген Айжамалдың халі аянышты. Әңгімеден өмір шындығын қабылдағысы келмеген ана бойындағы аналық махаббатының үлкен сезімдерге алып баратынын байқаймыз.
       Әңгімелерінде көрініс тапқан тау бейнесі арқылы жазушы айтар ойын түйіндеп, адам өмірінің жалғыздығын жалғыз таудың тағдырымен сабақтастыра суреттейді.
       Зылиха әңгімелері әдеби процеске еніп жатқан оқшау құбылыс. Оның алғашқы шығармашылық қаз-қадамы әңгімеден бастау алды. Шы¬ғармашылық жолы жазумен жалғасуда. Әңгіме-күрделі жанр. Көлемі жағынан мүмкіндігі шамалы, қысқа әңгіменің бойына тұтастай автор¬лық идеяны сиғызу, тақырыпты жан-жақты ашу, оқиға желісін өмір шындықтарымен сабақтастыра жазу үлкен шеберлікті қажет етеді.
       Зылиха әңгімелеріндегі кейіпкерлер өздерінің бұл өмірдегі жалғыздығын сезінеді. Автор адам жанының күйзелуі, уайымға түсу сияқты мәселелерге терең мән беріп, одан шығу себептерін іздеді. Жазушы сезім тазалығын, адам бойындағы асыл қасиеттерді шыншылдықпен бейнелеуге ұмтылады. Адам жанының сезім-толқындарын шертетін лирикалық нәзіктік психологиялық мөлдірлік, сыршылдық әуен-қаламгер. Зылиха Жантасова қаламына тән қасиет.
       Кейіпкер бейнесін жинақтауға ықпал ететін көркемдік әдістер, кейіпкер мінезін жасаудағы бейнелеу құралдарының қолданылуы, шығарманың жалпы көркемдік болмыс-бітімі Зылиха прозасында үлкен жетістіктермен көзге түсуде. Зылиха көркем ойлайды, өрнекті жазады.
       «Сұлбасыз ой», «Жалқы мұң», «Мұнарлы мұң», «Күміс тамшылар ботадай жанарынан сырғып барады», «Қара түннің қара шамы», «Ащы мұң аралас күлкі» т.б осындай ой оралымдары Зылиха қаламының қарымды екенін тағы да бір дәлелдей түсетіні анық.

Н. Халикова, М. Әуезов атындағы
ОҚМУ қазақ әдебиеті
кафедрасының аға оқытушысы.
«Айғақ» №21, 25 мамыр 2011 жыл.



 

http://kalamger-uko.kz

Бастапқы бетке оралу